![](http://eltumar.kz/wp-content/uploads/2024/07/scale_1200-300x199.jpeg)
фото dzen.ru
Түркістан қаласындағы «Ұлы Дала елі» орталығы «Ұлы Дала елі» ұлттық брендін танымал етуге бағытталған өңірдің көрнекті орындарының біріне айналды. Бұл мәдени-ағарту орталығы келушілерге Қазақстанның бай мұрасын зерттеудің бірегей мүмкіндігін ұсынады, оның ішінде көне жәдігерлер мен қазіргі заман тарихы бар.
«Ұлы дала елі» Ұлы Дала аумағындағы мәдениет пен өркениеттің дамуын тереңірек түсінуге мүмкіндік беретін тарихи дәуірлердің кең ауқымын қамтитын жинақтарды қамтиды. Мұнда ежелгі дәстүр мен қолөнерді айғақтайтын көне нысандарды да, аймақтың жаңа тарихын көрсететін жәдігерлерді де көруге болады. Бұл орталықты еліміздің мәдени мұрасын зерттеу мен сақтаудың маңызды орнына айналдырады. 2011 жылы Түркістанда ашылған тарихи-мәдени этнографиялық орталықтың бірегей жәдігерінің бірі – 19 ғасырдан қалған көлік-күйме. Бұл жәдігерді қорға Түркістан облысына қарасты Кентау қаласының тұрғыны С.Жанұзақұлы тарту еткен. Тарантас аймақтың тарихи-мәдени мұрасының маңызды элементі болып табылады, бұл келушілерге көліктердің өткен ғасырларда қандай болғанын көруге және сол дәуірдің өмірі мен дәстүрлері туралы көбірек білуге мүмкіндік береді. Бүгінде бұл дүние мұражай қорының маңызды бөлігіне айналды. Тарантас тарихи мұраның маңызды элементі болып табылады.
Көрме келушілерге 19 ғасырда Қазақстан бойынша адамдардың қалай көшкенін жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Тарантас тек көлік құралы ретінде ғана емес, сонымен бірге сол кездегі белгілі бір мәдени және әлеуметтік аспектілерді де бейнелеген. Бұл сол кезеңдегі қолөнер дәстүрлері мен инженерлік дағдылардың тамаша үлгісі. Тарантасты мұражай қорына енгізу облыстың мәдени мұрасының сақталуына және танымал болуына ықпал етеді. Мұндай бірегей экспонат келушілерге ата-бабаларының тарихы мен дәстүрін жақсырақ түсінуге көмектеседі, сонымен қатар ұлттық мұраны одан әрі зерделеу мен сақтауға шабыттандырады.
19-шы және 20-ғасырдың басында көлік ретінде пайдаланылған тарантас — ұзын бойлық жақтау қондырылған және жылқылармен тартылатын жабық төрт доңғалақты ат арбасы. Бұл дизайн саяхат кезінде оның ерекше жайлылығын қамтамасыз етті. Ұзын жолдар біркелкі емес жолдармен жүру кезінде дірілді айтарлықтай азайтты, бұл тарантасты ұзақ сапарлар үшін өте қолайлы болды.
Өзінің күштілігімен танымал тарантастың дизайны шұңқырларды жарып жіберуі мүмкін еуропалық вагондарға қарағанда әлдеқайда сенімді болды. Күшті құрылысының арқасында тарантас ұзақ жолдарда да жиі бұзылмай, иелеріне ұзақ уақыт қызмет етті. Бұл оны уақыт жағдайында құнды көлік құралына айналдырды. Сонымен қатар, тарантас өте кең, бұл бір уақытта үш-төрт адамды тасымалдауға мүмкіндік берді. Бұл оны отбасылық және іссапарларға ыңғайлы етіп, ұзақ қашықтыққа жайлы және сенімді саяхатты қамтамасыз етті.
Көліки күйменің ерекше белгілерінің бірі оның биіктігі болды. Жолаушылар вагонға түсу және түсу үшін біршама ептілік көрсетуге мәжбүр болды. Тарантастардың алғашқы үлгілерінде отырғызу жеңілдігі үшін биіктікке көтерілуге көмектесетін арнайы баспалдақ қолданылды. Уақыт өте келе тарантастың дизайны дамып, ыңғайлы элементтер пайда болды. Баспалдақтардың орнына олар баспалдақтарды орнатуды бастады, бұл отырғызу және түсіру процесін айтарлықтай жеңілдетеді. Сонымен қатар, жайлылықты арттыру үшін тарантастарға орындықтар мен серіппелер қосыла бастады, бұл тегіс емес жолдарда тегіс және ыңғайлы жүруді қамтамасыз етті. Бұл өзгерістер таранталарға ұзақ сапарлар үшін ыңғайлы және функционалды болуға мүмкіндік берді, сонымен қатар жолаушылар үшін жалпы жағдайды жақсартып, сапарларды ыңғайлы және қауіпсіз етті. Қазақтың жыр дастандарында да күйме туралы көбірек айтылады. Оның ішінде «Қозы Көрпеш — Баян Сұлу» және «Кыз Жібек» дастанында күйме туралы жолдар келтірілген. Түркістан облысындағы мәдени ошақтарда осындай тарихи жәдігерлер көп.